เราต่างรับรู้ว่าการมีอยู่ของฝุ่นนั้นคือปัญหา แต่ภายใต้ปัญหาที่เราเผชิญกันอยู่นั้นมีความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนกันอยู่หลายประการ เราเก็บความสงสัยหลากหลายมุมมารวบรวมเป็นคำตอบ เพื่อให้เห็นความจริงของฝุ่นที่ชัดแจ้งขึ้น
1. PM2.5 คือฝุ่นที่เล็กที่สุดแล้ว
ความจริง: ในฝุ่น PM2.5 ยังมีฝุ่นอนุภาคขนาดเล็กกว่านั้นเป็นองค์ประกอบ คือฝุ่น PM1.0 และ PM0.1 ซึ่งอนุภาคที่เล็กระดับนาโนนั้น สามารถผ่านเข้าสู่กระแสเลือดและเดินทางไปยังอวัยวะสำคัญต่าง ๆ ทั่วร่างกายได้ ซึ่งอันตรายยิ่งกว่า PM2.5 เสียอีก
2. AQI บอกว่าอากาศดี = วันนี้ไม่มีฝุ่น
ความจริง: ฝุ่น PM2.5 มีอยู่ทุกวัน แต่ปริมาณจะแตกต่างกันไปตามช่วงเวลาและฤดูกาล และตัวเลข AQI ที่บนแอปพลิเคชั่นแสดงคุณภาพอากาศเป็นเพียงค่าเฉลี่ย และไม่ได้สะท้อนถึงสารพิษอันตรายที่อาจปะปนมากับฝุ่น เช่น โลหะหนักหรือสารก่อมะเร็ง อีกทั้งยังไม่ได้รวมการวัดค่าฝุ่นที่เล็กอย่าง PM1.0 หรือ PM0.1 เข้าไปด้วย
3. ฝุ่นพิษเป็นอันตรายต่อปอดและระบบทางเดินหายใจเท่านั้น
ความจริง: อันตรายของฝุ่นพิษเชื่อมโยงกับโรคร้ายแรงอื่น ๆ อีกมาก ไม่ว่าจะเป็นโรคหัวใจ ความดัน เบาหวาน สมองเสื่อม ภาวะซึมเศร้า และมีผลต่อพัฒนาการของเด็ก ทุกคนมีความเสี่ยงต่ออันตรายของฝุ่นด้วยกันทั้งหมด ไม่ว่าคนทั่วไปที่แข็งแรง ผู้สูงวัย เด็ก และสิ่งมีชีวิตทุกชนิด
4. ฝุ่นในกรุงเทพฯ มาจากรถยนต์และการจราจรเป็นหลัก
ความจริง: การจราจรเป็นส่วนหนึ่งของการเกิดฝุ่นขนาดเล็กในกรุงเทพฯ และยังมีแหล่งกำเนิดฝุ่นสำคัญอีกมากที่ส่งผลต่อปริมาณฝุ่น ได้แก่ โรงงานอุตสาหกรรม การก่อสร้าง การเผาในที่โล่งทั้งในกรุงเทพฯ และนอกพื้นที่ จะเห็นได้ว่าในฤดูกาลที่เกิดการเผาชีวมวลและการเผาทางการเกษตรในต่างจังหวัดและประเทศเพื่อนบ้าน ปริมาณฝุ่นในกรุงเทพฯ จะเข้มข้นขึ้นตามไปด้วย
5. รถดีเซลปล่อยควันดำคือตัวการหลัก รถเบนซินสะอาดกว่า
ความจริง: จริงอยู่ว่าไอเสียจากเครื่องยนต์ดีเซลเป็นตัวการสำคัญที่ทำให้เกิดฝุ่น PM2.5 แต่เครื่องยนต์เบนซินก็เป็นแหล่งกำเนิดของฝุ่นขนาดเล็กเช่นเดียวกัน ด้วยการปล่อยสาร VOC ซึ่งเป็นสารอินทรีย์ระเหยง่าย ไปทำปฏิกิริยากับก๊าซไนโตรเจนออกไซด์ (NOx) แปรสภาพเป็นฝุ่น PM0.1 แล้วตกลงมาเป็นฝุ่นทุติยภูมิ
6. แค่ปิดประตูหน้าต่าง ก็ปลอดภัยจากฝุ่น
ความจริง: ฝุ่นขนาดเล็กสามารถเล็ดลอดเข้ามาในบ้านได้ ทั้งนี้สามารถทำ ‘ห้องปลอดฝุ่น’ ด้วยการนำวัสดุมาปิดร่องประตูหน้าต่างให้มิดชิด นำสิ่งของไม่จำเป็นที่จะเป็นแหล่งสะสมฝุ่นออกไป หมั่นเช็ดล้างทำความสะอาดเพื่อป้องกันการฟุ้งกระจายของฝุ่นละออง ติดตั้งเครื่องฟอกอากาศเพิ่มเติม และเปิดประตูหน้าต่างเพื่อระบายอากาศในวันที่ค่าฝุ่นไม่เกินมาตรฐาน นอกจากนี้กิจกรรมภายในบ้าน เช่น การปรุงอาหารที่ทำให้เกิดควัน การจุดธูป การสูบบุหรี่ ก็สร้างฝุ่นขนาดเล็กได้เช่นกัน
7. หน้ากากอนามัยธรรมดาก็เอาอยู่
ความจริง: หน้ากากอนามัยทั่วไปไม่สามารถป้องกันฝุ่นละอองขนาดเล็กระดับ PM2.5 ลงไปได้อย่างมีประสิทธิภาพหน้ากากที่สามารถป้องกันได้ดีที่สุด คือหน้ากาก N95 หรือ KF94
8. การฉีดพ่นละอองน้ำช่วยล้างฝุ่น PM2.5 ได้
ความจริง: การฉีดพ่นละอองน้ำขึ้นไปในอากาศ เป็นมาตรการกำจัดฝุ่นที่ได้ประสิทธิภาพน้อยมาก เพราะละอองน้ำมีขนาดใหญ่กว่าฝุ่น PM2.5 มากมายหลายเท่า ละอองน้ำที่หยดเล็กพอจะจับฝุ่นได้ คือหยดน้ำที่มีขนาดเทียบเท่าการคายน้ำของต้นไม้ จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมเราจึงควรปลูกต้นไม้เพื่อลดปัญหาฝุ่น
9. อากาศร้อนหรือผังเมืองไม่เกี่ยวกับเรื่องฝุ่น
ความจริง: โครงสร้างของเมืองที่หนาแน่นด้วยตึกและคอนกรีตที่อมความร้อน ส่งผลอย่างมากโดยเฉพาะในช่วงที่เกิดปรากฏการณ์โดมความร้อน (Heat Dome) ที่อากาศนิ่ง เมืองจะเหมือนถูกฝาชีความร้อนครอบอยู่ ฝุ่นไม่สามารถระบายออกไปได้ เกิดมลพิษสะสมในอากาศ คนที่อาศัยในอาคารสูงจะมีความเสี่ยงในการรับมลพิษมากกว่าคนที่อยู่ระดับพื้นดิน
10.โลกร้อนไม่สัมพันธ์กับฝุ่น PM2.5
ความจริง: ทั้งฝุ่น PM2.5 และภาวะโลกร้อน มีความสัมพันธ์กันตั้งแต่กิจกรรมต้นทาง ทั้งการเผาไหม้เชื้อเพลิงในยานพาหนะ การเผาชีวมวล การปล่อยฝุ่น PM2.5 จากเชื้อเพลิงฟอสซิลของโรงงานอุตสาหกรรม ล้วนเป็นแหล่งกำเนิด PM2.5 และปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่เป็นตัวเร่งให้อุณหภูมิโลกสูงขึ้น
อ้างอิง:
– www.iqair.com/th/newsroom/pm1
– www.greenpeace.org/thailand/story/54773/fossil-gas-powerplant-another-pm25-source-bkk
– www.eng.chula.ac.th/th/29782
– www.med.cmu.ac.th/web/news-event/news/hilight-news/8615
– www.ram-hosp.co.th/th/news_detail/2717
– www.breathebangkok.org/interview/silpa-wairatpanich
– www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/31/iid/404616
– www.tcc.or.th/tcc_media/maskkf94-infographic-3/
– www..facebook.com/photo/?fbid=797388259484590&set=a.182546474302108
– www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/2940/iid/334734
– www.bdmswellness.com/en/knowledge/dr-amp-pm-25
– www.rama.mahidol.ac.th
– www.pcd.go.th
– www.thaihealth.or.th
– https://webportal.bangkok.go.th
– https://multimedia.anamai.moph.go.th/infographics/info993_pm2-5_32
– https://tdri.or.th/2024/03/pm2-5-solution-annual-appropriations-bill/
– https://dol.thaihealth.or.th/Media/Pdfview/3da3370a-bb2d-ec11-80fa-00155db45613
– https://iqualityair.com/pm-01-ultrafine-particle/?srsltid=AfmBOoqwqA9DpI3PUoMmjNfSvm54P09j7uyenM34titXp2e44HDh9lzd
– เสวนาฝุ่นไม่รู้จักเขตแดน มีการแสดงค่าฝุ่นจากโรงงานอุตสาหกรรมที่ปล่อย PM2.5 ทุกวัน (www.facebook.com/share/v/1D2QtGBxY1)
– จากสัมมนา การพัฒนาและใช้ประโยชน์ระบบตามไฟ และระบบตามรอยเผา (ไม่มีลิงค์ไลฟ์) มีการแสดงค่าฝุ่นช่วงฤดูหนาวที่สถานี รพ.จุฬา พบค่าฝุ่นสูงเกินมาตรฐานในช่วงเวลาเดียวกับมีการเผาชีวมวลในต่างจังหวัด
